Een kroeg, een bibliotheek en een moskee: kerkgebouwen?

In Nederland is er al sinds de jaren zestig sprake van een leegloop van kerken. Dat betekent dat de kerkgebouwen die Nederland rijk is, steeds minder worden gebruikt voor christelijke kerkdiensten. Sommige kerken worden afgebroken. Andere kerken krijgen een nieuwe of andere functie. Voor veel christelijke gemeenten betekent het dat zij afscheid moeten nemen van hun religieuze ruimte. Het is voor gemeenteleden dus een gebouw met veel herinneringen en emotionele waarde. De herbestemming van kerkgebouwen is dan ook niet zo maar iets en moet zorgvuldig gebeuren. De plaatselijke gemeente en het kerkbestuur bekijken vaak samen de oplossingen en stellen voorwaarden op. De afgelopen decennia is een aantal kerken met een nieuwe bestemming erg bekend geworden.

 

Utrecht Maria Minor Belgisch Biercafé Olivier

Bron: Biernet.nl

Eén van de bekendste herbestemde kerken is Maria Minor in Utrecht. Deze katholieke schuilkerk is vandaag de dag beter bekend als Belgisch Biercafé Olivier. Rond 1970 raakt de kerk buiten gebruikt als gebedshuis. De huidige ondernemers van Olivier hechtte echter wel waarde aan de religieuze/kerkelijke kenmerken van het gebouw. Maria en Jezus prijken aan de muur en ook het orgel is behouden.

Naast de kerkelijke architectuur is er dus meer christelijk gedachtegoed terug te vinden. Waarom de beelden, het orgel en andere elementen zijn behouden heeft te maken

Bron: https://utrecht.cafe-olivier.be/

met monumentaal erfgoed. Bepaalde elementen zijn essentieel om de historie van een pand te kunnen vatten. De religieuze elementen geven duidelijk weer dat het Belgische Biercafé Olivier ooit een kerk is geweest. Dat maakt de horecagelegenheid voor veel mensen extra bijzonder, ook als zij niet religieus of christelijk zijn.

 

Maastricht – Dominicanenkerk – Boekhandel Dominicanen

Bron: Facebook Boekhandel Dominicanen

De Dominicanenkerk was al lange tijd niet meer in gebruik toen het werd omgetoverd tot een boekhandel. De kerk was een monument en werd voor van alles gebruikt. Hoewel de religieuze functie van de kerk niet meer ter discussie stond tijdens de herbestemming tot boekhandel is er wel zorgvuldig met de architectuur omgegaan. De stellage die in de kerk is gebouwd, is niet verbonden met de originele constructie van het pand. Het interieur kan er dus worden uitgehaald zonder dat het de authentieke architectuur aantast.

Bron: https://www.metronieuws.nl/

Het kerkgebouw van de Dominicanenkerk heeft dus al lange tijd geen religieuze invulling meer. Toch blijft het een gebouw wat bijzonder wordt gevonden. Door veel toeristenorganisaties wordt het gebouw en de huidige boekhandel geprezen om zijn schoonheid. Aan het gebouw zelf wordt dus een esthetische waarde toegekend. De kerk wordt door veel mensen veel te mooi gevonden om te mogen worden afgebroken en de boekhandel lijkt de ideale herbestemming te zijn voor dit voormalig kerkgebouw.

 

Amsterdam – St. Ignatiuskerk – Fatih Moskee

Auteursrechten: Phototraveller

Op de Rozengracht in Amsterdam werd in de jaren twintig de St. Ignatiuskerk gebouwd. Deze katholieke jezuïeten kerk raakte in de jaren zeventig buiten gebruik als religieus gebedshuis. De kerk werd echter niet direct een moskee, maar kreeg eerst andere bestemmingen zoals een tapijtenwinkel en een muziekpaleis. In de jaren tachtig werd het gebouw herbestemd om wederom een gebedshuis te worden, maar dit maal voor moslims.

 

Bron: http://www.tussentaalenbeeld.nl/

De transformatie van de St. Ignatiuskerk naar Fatih Moskee is breed onderzocht en veel besproken. Het is immers een bijzonder proces waarbij twee religieuze tradities met elkaar in aanraking komen. Om de St. Ignatiuskerk te transformeren tot de Fatih Moskee moest er veel aan worden veranderd. Moslims hebben immers andere rituelen dan Jezuïeten. De ingang is verplaatst, er ligt tapijt, er prijkt een Arabische tekst op de muur en er hangen grote kroonluchters. Aan de architectuur en het roosvenster is echter goed te herkennen dat het gebouw vroeger ook dienst deed als kerk. Deze mooie architectuur heeft er wellicht ook voor gezorgd dat de Islamitische Stichting Nederland (ISN), zag dat dit goed dienst kon doen als moskee in het centrum van Amsterdam.

 

Herbestemming van kerkgebouwen

Voor veel mensen hebben kerkgebouwen een sentimentele of esthetische waarde. Wanneer de christelijke en rituele traditie uit de kerk verdwijnt betekent het niet dat het gebouw niets meer waard is. Voor veel kerkgebouwen worden er nieuwe invullingen bedacht. Soms komt er een nieuwe of andere religieuze traditie in dit zelfde kerkgebouw, maar vaak wordt het bouwwerk omgetoverd naar iets totaal anders. Maar zelfs wanneer een kerk een café wordt, blijft de religieuze geschiedenis een belangrijk aspect van het gebouw, die niet zomaar verdwijnt.

N.B. De leegloop van kerkgebouwen betekent niet dat Nederland per definitie minder religieus wordt. Het betekent wel dat de gevestigde geïnstitutionaliseerde christelijke geloven minder leden hebben.

N.B. 2: Dit artikel bevat korte beschrijvingen van de transformatie van drie oude kerken. Over dit onderwerp is nog veel meer te vertellen, geschreven en te vinden.

 

Bronnen

Voor meer informatie over de herbestemming van kerkgebouwen zie het project The Urban SacredReligious Matters en Iconic Religion.

Nederlandse Religiegeschiedenis, door Joris van Eijnatten 

Over de verbouwing van Maria Minor tot Olivier

Over de Dominicanenkerk tot Boekhandel Dominicanen, ook hier

Over de St. Ignatiuskerk tot Fatih Moskee en het onderzoek van Daan Beekers

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Visit Us On TwitterVisit Us On FacebookVisit Us On InstagramVisit Us On Linkedin